سرزمین کوتوله ها از افسانه تا واقعیت

 

بقیه در ادامه مطلب


کوتوله ها از داستان تا واقعیت 

 

 

شهر کوتوله ها یادتان هست، سرزمین لی لی پوت ها، شهری که آدم های کوچولو در آن زندگی می کردند و یک روز صبح که گالیور از خواب بلند شد و این طرف و آن طرف را نگاه کرد، کلی آدم کوچولو را اطرافش دید که دست و پاهایش را بسته بودند. سفرهای گالیور را می گویم، نوشته جاناتان سویفت. داستان کلاسیک برجسته دنیا که برخی از ما آن را خوانده ایم و فیلم ها و کارتون های بسیاری بر اساس آن تهیه شده است. حالا تصور کنید شما در سرزمین آدم کوتوله ها هستید، یک شهر با خانه ها و کوچه های باریک که قد ساکنان آن به اندازه یک بند انگشت هم نمی رسد. برای ما وجود شهر کوتوله ها با آدم های کوچک و بندانگشتی بیشتر شبیه به رویایی است که ما را به یاد کارتون سفرهای گالیور می اندازد که در دهه 70 چندین بار از تلویزیون پخش شد.

اگرچه تاکنون وجود آدم کوتوله ها در حد یک افسانه یا شایعه باقی مانده است، اما در شرق استان کرمان در شهر شهداد، شهری تاریخی از زیر خاک بیرون آورده شده که به دلیل ساختار کوچه ها و خانه های آن و کوچک بودنشان به شهر کوتوله ها شهرت یافته است، شهری که قدمت آن به پنج هزار سال پیش برمی گردد. شهداد با نام کهن « خبیص» به فاصله 100 کیلومتری شرق کرمان در حاشیه غربی دشت لوت قرار دارد.

 

 

تا سال 1846 تصور وجود تمدن هایی کهن در کناره های این دشت غیرمسکونی نمی رفت، ولی در این سال طی بررسی های گروه جغرافیایی دانشگاه تهران در شرق شهداد سفالینه های سطحی مشاهده شد که از وجود تمدن هایی در همسایگی دشت لوت خبر می داد. نظر به اهمیت این موضوع گروهی از باستان شناسان به محل اعزام و به بررسی آن پرداختند که مطالعات این گروه به کشف تمدن هایی قبل از تاریخ (اواخر هزاره چهارم و اوایل هزاره سوم قبل از میلاد) منجر شد. کاوش های علمی باستان شناختی در حاشیه غربی دشت لوت از سال 1848 تا سال 1856 ادامه یافت که حاصل هشت فصل کاوش در این منطقه منجر به کشف گورستان هایی مربوط به هزاره دوم و سوم قبل از میلاد و کوره های ذوب مس شد. اشیاء و آثار به دست آمده در گورستان های پیش از تاریخ شهداد شامل ظروف بی شمار و متنوع سفالین و ظروف مفرغی است که مردمان هنرمند و صنعتگر با واردکردن سنگ مس و استحصال آن در کوره های ذوب مس به ساخت آنها می پرداختند که از لحاظ کیفیت و کمیت بسیار ارزنده و در خور تامل است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با یک وقفه 17 ساله، کاوش های دشت لوت شهداد مجددا آغاز شد. حاصل چهار فصل کاوش بعد از انقلاب، کشف مجموعه ای از واحدهای معماری مسکونی و کارگاهی است که نکات مبهم بسیاری را در خصوص معماری و مسکن مردمان دنیای باستان شهداد روشن می کند. نظر به شواهد و آثار به دست آمده ای چون زمین های خیش خورده، کرت بندی شده و ... یکی از این واحدها را به نام محله کشاورزان و محله دیگری را به لحاظ کشف تعداد زیادی مهره های ساخته شده سالم، نیمه کاره و شکسته شده در حین انجام کار، محله جواهرسازان نامیده اند. ترک خانه آخرین بررسی ها و کاوش های باستان شناسی در محوطه باستانی شهداد نشان می دهد ساکنان این محوطه شهر باستانی شهداد را به علت خشکسالی و با امید بازگشت ترک کردند، اما پنج هزار سال است که دیگر به این محوطه بازنگشته اند. محوطه باستانی شهداد که به شهر کوتوله ها شهرت یافته، 60 کیلومتر وسعت دارد و در دل کویر لوت جای گرفته است.

این شهر یکی از مهم ترین شهرهای باستانی محسوب می شود که تاکنون طی بیش از 10 فصل کاوش در آن، باستان شناسان به بقایای معماری و اشیای باستانی بی نظیری از هزاره سوم قبل از میلاد برخورد کرده اند. شهر باستانی شهداد دارای بخش های مختلف کارگاهی، گورستانی و محله های مسکونی است. کاوش های باستان شناختی در محله مسکونی شهر کوتوله ها نشان می دهد که این شهر از چندین محله تشکیل شده است و در هر یک از محلات شهر صنفی خاص نظیر جواهرسازان، صنعتگران و کشاورزان زندگی می کرده اند. طی فصل های مختلف فعالیت باستان شناسی در شهداد تاکنون بیش از 800 قبر باستانی مورد کاوش قرار گرفته است. آخرین بررسی ها و کاوش های باستان شناسی در شهر کوتوله ها نشان می دهد ساکنان این محوطه تاریخی شهرشان را به علت خشکسالی و با امید به بازگشت ترک کردند، اما پنج هزار سال است که به این شهر بازنگشته اند. میرعابدین کابلی، سرپرست کاوش های باستان شناسی شهداد که بخش عظیمی از تحقیقات خود را در این منطقه انجام داده است، می گوید: در جریان آخرین کاوش ها و بررسی های باستان شناسی در شهداد متوجه شدیم ساکنان شهداد پنج هزار سال پیش هنگام ترک این شهر بسیاری از وسایل خود را در درون خانه ها رها کردند و بعد از خروج در خانه ها را با گل پوشانده اند. وی با اشاره به این که گل گرفتن در خانه ها با باقی گذاشتن وسایل درون آن نشان دهنده امید به بازگشت است، می افزاید: با توجه به این که این محوطه با صبر و حوصله ترک شده است، به نظر می رسد عوامل از نوع زلزله و یا بدی شرایط اقتصادی و اجتماعی باعث ترک این شهر نبوده باشد، بلکه خشکسالی در یک دوران، دلیل اصلی ترک این شهر باستانی بوده است. میرعابدین کابلی با اشاره به این که هنوز مشخص نیست ساکنان شهداد بعد از ترک این شهر به کدام منطقه رفته اند، در مورد اهمیت و شناسایی علت ترک این شهر می گوید: شناسایی علت اصلی ترک این شهر که تاکنون آثار بسیار مهمی از آن به دست آمده نشان دهنده بخش مهمی از زندگی ساکنان این شهر و مهاجرت آنها به نقاط دیگر خواهد بود.

خانه ای با معماری کوتوله ها با این حال بر سر این که آیا واقعا این شهر کوتوله هاست یا نه، اختلاف نظرهایی وجود دارد. به گونه ای که برخی از مردم محلی و کارشناسان عقیده دارند که به دلیل ساختار کوچک بناهای آن، این شهر باید برای انسان هایی ساخته شده باشد که دارای قامتی بسیار کوتاه هستند، زیرا دیوارها و تمامی بناهای این شهر بسیار کوتاه هستند. از سوی دیگر برخی باستان شناسان نیز با رد این مساله آن را افسانه پنداری می دانند و می گویند این شهر به مرور زمان و بر اثر فرسایش کوچک شده و دیوارهای آن به این دلیل کوتاه شده اند. پس از کشف شهر کوتوله ها در شهداد و بیان افسانه هایی در رابطه با مردمانی که در آن زندگی می کرده اند هرچند وقت یکبار خبرهایی مبنی بر کشف جنازه انسان کوتوله یا دیدن آنها توسط عده ای مطرح می شود. آخرین نمونه این خبرها کشف جنازه مومیایی گونه انسان کوتوله 25 سانتی متری بود که قرار بود پس از قاچاق به آلمان، 80 میلیارد ریال فروخته شود. خبری که به دنبال دستگیری دو قاچاقچی تحت تعقیب و کشف جنازه ای اعجاب انگیز که به مومیایی شهداد معروف شده بود، به سرعت در سطح استان کرمان پیچید و شائبه هایی از وجود آدم کوتوله ها در شهداد کرمان را دوباره بر سر زبان ها انداخت. پس از رسانه ای شدن این موضوع مسوولان سازمان میراث فرهنگی و پلیس کرمان به منظور پایان دادن به شبهه های موجود خواهان روشن شدن وضعیت جنازه 25 سانتی متری فرد 17 ساله ای که هنوز مشخص نیست چگونه مومیایی شده، شدند.

اکنون پس از گذشت 5 هزار سال از ترک شهر کوتوله ها توسط ساکنان آن در حالی اکثر این محوطه تاریخی هنوز زیر خروارها خاک است که دلیل مهاجرت کوتوله های شهدادی و ترک شهر کوچکی که برای انسان هایی با قد حداکثر 40سانتی متر ساخته شده بود، مبهم مانده است و هنوز مشخص نیست چرا کوتوله های شهدادی بعد از مهاجرت در خانه های خود را با گل پوشاندند و دیگر برنگشتند.

 

برگرفته از اندوهجرد سیتی

درفش شهداد؛ کهنترین پرچم جهان/ افسانه ای از

اعماق

تاریخ کهن ایران زمین

تمدن کهن خبیص در کرانه کویر لوت و در جایی که کمتر کسی تصور وجود تمدنی غنی را متصور می شد پرچم دار یکی از کهنترین خواستگاههای بشری لقب گرفته است وجود کهنترین درفش فلزی جهان در این منطقه که شباهت بسیار به درفش کاویانی دارد از قابل توجه ترین کشفیات این محوطه غنی باستانی محسوب می شود.

اجزاء کامل قدیمیترین پرچم دنیا

آنجا که تضاد بین طبیعت و سختی جان سوز کویرش حرف اول را می زند آنجا که شهری ساخته شده توسط کوتوله ها وجود دارد آنجا که گرمترین نقطه زمین وجود دارد و آنجا که کویر قلم عجب و تحسین بر زمین کشیده است و کلوتهای شهداد را ترسیم کرده است.

از تمدن خبیص شهداد می توان به عنوان یکی از حلقه های گم شده بین تمدن شرق آسیا و بین النهرین یاد کرد، تمدنی که مانند بسیاری از محوطه های باستانی فلات ایران سر از زمین بیرون آورده است اما کمتر از داشته هایش گفته شده و همچنان رمز و راز خود را در پهنه خاک مدفون کرده است.

اجزا درفش شهداد

این درفش قدیمی‌ترین پرچم جهان است که از یک صفحه با میله و لولا و دسته برنزی ساخته شده است و البته چون در این چند هزار سال زنگ زده شده به رنگ سبز مبدل شده است ولی در اصل نوعی درخشش فلزی داشته که آفتاب را باز می‌تابانده است.

روی آن، نقشی از یک نخل دیده می‌شود و دو  درخت دیگر و پنج  آدم کوچک و بزرگ که همه از بزرگان هستند و دو شیر و یک گاو کوهان‌دار و چند مار شبیه مارهای تمدن جیرفت هم به چشم می‌خورند.

طرحی نمادین از نقوش درفش شهداد

موضوع جالب عقاب روی میلهً درفش است در اساطیر کهن ایرانی به نام سیمرغ علاوه بر این که سمبل ایزد خورشید بوده است، تحت نامهای سومری و هوریانی آنزو و زروان خدای خرد و باد اساطیری بزرگ بومیان دیرین فلات ایران به شمار می آمده است و بدین جهات نیز بوده که تمثالش در بالای درفش کاویانی پارسیان دوره هخامنش نیز نصب بوده است.

پروین محمد رضایی، محقق تاریخ در گفتگو با مهر اظهار داشت: اصل این کشفیات از جمله درفش شهداد که به عنوان شی ملی شناخته شده در موزه ملی تهران نگهداری می شود.

این محقق باستانشناسی گفت: کهن ترین پرچم ایران و جهان با عنوان درفش شهداد در کنار کلوتهای کویر مهمترین آثار گردشگری شهداد هستند.

وی اظهارداشت: شهداد یکی از مناطق تاریخی و گردشگری کرمان محسوب می شود که طی بررسیهای صورت گرفته درفش شهداد مربوط به دوران پیش از میلاد مسیح قدیمی ترین پرچم ایران است که از مهمترین آثار گردشگری این منطقه محسوب می شود.

وی بیان داشت: با توجه به اثر حک شده بر دهانه یک کوزه می توان قدمت برخی دیگر از اشیا کشف شده را به هزاره سوم پیش از میلاد رساند.

محمدرضایی اظهار داشت: این اشیاء از سه گورستان و سیصد گور به دست آمده اند.
 
این مسئول بیان داشت: باتوجه به اشیاء کشف شده سه محله به نامهای کشاورزان، صنعتگران و جواهر سازان نیز از دل خاک بیرون آمده بود.

خب گزاری مهر